Oud-Turnhout

Oud-Turnhout is een gemeente in het noordoosten van de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot hetkieskanton Turnhout en het gerechtelijk kanton Arendonk. De Kempense gemeente telt 13.304 inwoners (31-12-2015). Oud-Turnhout wordt in het zuiden doormidden gesneden door de E34.

Geschiedenis

Prehistorie

Tijdens opgravingen op het bedrijventerrein Bentel werd in 2011 een (graf)kuil met gecremeerde beenderen en gepolijst artefacten in vuursteen uit het midden-neolithicum (4de millennium BC) aangetroffen. Het is een unieke ontdekking, omdat er in de Kempen zeer weinig sporen zijn teruggevonden uit die periode.

Ontstaan

• Bewoners van enkele gehuchten in de stad Turnhout richten verzoek tot afscheiding van de stad op 22 juli 1836. Deze werd net zoals de latere aanvragen uit 1852 en 1853 verworpen.
• In 1858 geeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers een gunstig advies en stemt de Senaat eveneens in, zodat koning Leopold I op 29 december 1858 het besluit tekent waardoor Oud-Turnhout op 1 januari 1859 een zelfstandige gemeente werd met 2.807 inwoners.

19de eeuw

• Bij het graven van het kanaal Dessel-Schoten stootte men in 1846 op rijke lagen kleigrond en daardoor ontstond een industrieel centrum met steen-, pannen- en cementfabrieken. Dat bracht dan weer een immigratie en huisvesting van mensen uit meer zuidelijke gemeenten met zich, waardoor Oosthoven ontstond.
• Via datzelfde kanaal werd de aanvoer van kalk en mest mogelijk voor een betere bemesting van de landbouwgrond, zodat de productie de hoogte inschoot, wat dan weer een immigratie vanuit Nederland (Noord-Brabant) veroorzaakte.
• Het Centrum werd verder ontsloten door de aanleg van tramlijnen richting Turnhout, Arendonk en Mol.

20ste eeuw

• In 1910 werd het eerste elektriciteitsnet voor de verlichting in gebruik genomen.
• Zwaneven bleef tot ver in de 20ste eeuw grotendeels in handen van grootgrondbezitters en industriëlen die er een buitengoed of jachtpaviljoen hadden. Vanaf de tweede helft ontstond hier de villawijk "De Lint", waarin heel wat Nederlanders zich vestigden in de periode dat België voor hen nog een belastingparadijs was. De naam "De Lint" verwijst naar het gelijknamige 19de-eeuws domein met kasteel dat teruggaat op een jachtterrein van Maria van Hongarije (1546-1556).
• Op 1 januari 1977 wijzigde de gemeentegrens vrij drastisch. Bij de fusie van gemeenten was het oorspronkelijk de bedoeling Oud-Turnhout samen te voegen met Turnhout,Beerse en Vosselaar doch dit voorstel werd afgewezen. Oud-Turnhout moest wel de gehuchten Schoonbroek en Kinschot afstaan aan Retie en het landbouw- en natuurgebied Kijkverdriet overdragen aan Ravels. Daardoor kromp niet alleen de oppervlakte van 4.774 ha tot 3.986 ha, maar moest de gemeente ook 1.038 bewoners inleveren.

Kerkelijk

• De Sint-Bavoparochie (Centrum) ontstond reeds in 1836.
• Oosthoven verwierf parochiale onafhankelijkheid in 1888.
• De parochie van het Onbevlekt-Hart-van-Maria (Zwaneven) bestaat sinds 1966.

Samenwerkingsverbanden

• Met de stad Turnhout en de gemeenten Beerse en Vosselaar maakt Oud-Turnhout sinds 1999 deel uit van de Projectvereniging Regionaalstedelijk Gebied Turnhout. In 2008 kreeg deze samenwerking een nieuwe naam: Stadsregio Turnhout.
• Sinds 2005 maakt Oud-Turnhout deel uit van Het Land van Turnhout, een toeristisch recreatief samenwerkingsverband tussen de gemeenten Arendonk, Beerse, Oud-Turnhout, Ravels, Turnhout en Vosselaar.

Wapenschild

Het wapenschild is het oorspronkelijke wapen van de familie van der Beken-Pasteel. Jonkheer Frans Van der Beken-Pasteel was trouwens ook de eerste burgemeester. Het schild werd goedgekeurd in een Koninklijk Besluit van 13 januari als zijnde "in zilver drie leeuwen van keel, geklauwd en getongd van lazuur"

Bezienswaardigheden

Oud-Turnhout werd in april 2016 door de Vlaamse regering erkend als onroerenderfgoedgemeente. De voorwaarde om zo'n erkenning te krijgen is dat de gemeente een eigen beleid aangaande onroerend erfgoed uitbouwt. In Vlaanderen zijn er naast Oud-Turnhout nog negen andere gemeenten die deze erkenning kregen.

Geklasseerde monumenten

• De Sint-Bavokerk (Centrum). Het benedengedeelte dateert uit de 14de eeuw is sinds 1957 een beschermd monument. De kerk is een pseudobasiliek in baksteen met een driebeukig schip, een kruisbeuk met kruisingtorentje en een driezijdig gesloten koor. Op 10 februari 1766 werd de kerk zwaar beschadigd tijdens een wervelstorm: de toren werd afgerukt en kwam op de noordzijde van het gebouw terecht. De herstelling gebeurde nog datzelfde jaar.
• Het gemeentehuis (Centrum) werd in 1907 gebouwd in neo-traditionele architectuur naar een ontwerp van Jules Taeymans. In mei 1940 werd het gebouw zwaar beschadigd door Duitse troepen, na WO II hersteld en in 1999 geklasseerd.
• Hoeve Kuilend (Centrum) is enkel via een smal kasseipad bereikbaar en ligt volledig ingesloten achter de Koning Boudewijnlaan en de Steenweg Zevendonk. Het woonstalhuis heeft een bouwlaag verdeeld in zeven traveeën, onder een afgewolfd zadeldak en zou dateren uit de 18e eeuw. De hoeve werd in 1999 geklasseerd.
• Het Hofke van Chantraine (Centrum), waarin nu onder andere het toerismekantoor is gehuisvest, was voorheen de pastorie van de Sint-Bavoparochie en werd in 1895 in neo-Vlaamse renaissancestijl gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans. Sinds 1999 is het gebouw erkend als monument. De naam verwijst naar deTempeliers die in 1212 een woning kregen in de gemeente van Hendrik, de hertog van Brabant.
• De Sint-Antonius-Abtkerk (Oosthoven) uit 1893 in neo-romaanse stijl, is een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans en sinds 1999 een beschermd monument. In de kerk staat een 16de-eeuws beeld van Sint-Anna-ten-Drieën.
• De priorij Corsendonk is sinds 1970 een geklasseerd monument. Opmerking: het Onze-Lieve-Vrouwaltaar uit de priorij staat in de kerk van Sint-Job in Schoonbroek (Retie).
• Landschap De Liereman is 430 ha groot en heeft een eigen bezoekerscentrum (Schuurhovenberg 43). Het wordt beheerd door de vzw Natuurpunt. Geklasseerd monument sinds 1940.

Oorlogsmonumenten

• Op het dorpsplein (Centrum) herinnert een Mariabeeld met enkele stenen blokken in een overlopende waterspiegel aan de slachtoffers van terugtrekkende Duitse troepen die op 14 mei 1940 uit wraak voor de tegenstand die ze ondervonden vijf mensen koelbloedig neergeschoten. De slachtoffers waren Frans Jonckers, Florent Joosen, Christina Meeus, Leo Peeters en Jan Poels.
• Aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herdenkt een gedenksteen aan het neerstorten van de Lancaster I (LM115 DX-M) van het 57 Sqn op 22 juni 1944. Van de zeven bemanningsleden overleefden er drie de crash niet.
• Nog aan de Lage Mierdseweg (Oosthoven) herinnert een tweede gedenksteen aan de crash van de Lancaster ME782 LE-N van het 630 Sqn, waarvan de volledige crew om het leven kwam nadat het vliegtuig op 22 juni 1944 in volle vlucht werd neergeschoten.
• Op de hoek van de Jagerstraat en Kayputtenweg (Zwaneven) herinnert een gedenksteen aan de noodlanding van de door afweergeschut geraakte Poolse Wellington R1184 BH-B bommenwerper in de nacht van 10 op 11 juli 1941. De 6-koppige bemanning overleefde de crash en bleef krijgsgevangen tot het einde van WOII.
• In Rhoode (Zwaneven) herinnert een monument aan de crash van een Amerikaanse C-47 Skytrain op 19 september 1944. Dit transportvliegtuig maakte deel uit van Operatie Market Garden waarmee tijdens WOII de bruggen in Arnhem (Nederland) ongeschonden in handen moesten komen van de geallieerden, maar werd neergehaald door Duits luchtafweergeschut en stortte neer achter de kapel van Rhoode. De vier bemanningsleden kwamen hierbij om.

Andere

• De Onbevlekt Hart van Mariakerk (Zwaneven) uit 1956.
• De pastorie van Oosthoven, in 1919 gebouwd naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans.
• Kapel van Rhoode (Zwaneven). De veldkapel werd rond 1875 gebouwd in opdracht van Josephina Dufour-Dessauer, zaakvoerder van de Brepolsfabrieken in Turnhout, uit devotie voor Sint-Jozef en Onze-Lieve-Vrouw. Jaarlijks is er op de derde woensdag van mei een bedevaart naar "'t Rooi's kapelleke".
• Kapel Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuw (Oosthoven). De oorspronkelijke kapel werd in 1894 getroffen door een brand, waarna ze werd afgebroken en vervangen door de huidige (kleinere) kapel.
• Natuurreservaat De Tikkebroeken dankt zijn bestaan aan De Rode Loop. Het natuurgebied strekt zich uit tot in buurgemeente Kasterlee en wordt beheerd door de vzw Natuurpunt.
• "Het Bos van Bo", gelegen naast het bezoekerscentrum De Liereman. Kleuters kunnen er via een natuurleerpad op ontdekkingstocht.

Source https://nl.wikipedia.org/wiki/Oud-Turnhout